Debaty sejmoweDruga Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nowelizacji ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw

   Odpowiadając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów na interpelację pana posła Ryszarda Zbrzyznego z dnia 22 lutego 1999 r. w sprawie nowelizacji ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.    Wraz z uchwaleniem ww. ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. zintensyfikowany został proces rozwiązywania kwestii spłaty kredytów mieszkaniowych, udzielonych głównie przez PKO BP, spółdzielniom mieszkaniowym (do końca maja 1992 r.) oraz kredytów hipotecznych udzielonych przez banki indywidualnym klientom (od 21 października 1991 r. do dnia 31 marca 1995 r.).    Należy przypomnieć, że na koniec 1995 r. kredyty mieszkaniowe spłacało 282 269 osób, z czego kredyty tzw. przedmiotowe, zaciągnięte przez spółdzielnie mieszkaniowe, 264 422 osoby. Pozostała część (ok. 18 tys.) stanowiły kredyty hipoteczne zaciągnięte przez osoby fizyczne. Kredyty tzw. hipoteczne spłacane są (art. 8 ustawy) wg zasady, że miesięczna spłata kredytu nie może być niższa niż 25% udokumentowanych miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego kredytobiorcy.    Przed 1 stycznia 1996 r., dniem wejścia w życie omawianej ustawy, kredyty zaciągnięte przez spółdzielnie mieszkaniowe spłacane były przez 149 255 członków spółdzielni wg tzw. formuły normatywnej. Miesięczna spłata kredytu ustalana jest w tym wypadku (art. 7 ustawy) jako iloczyn powierzchni użytkowej mieszkania i normatywnej wysokości spłat za 1 m2 powierzchni użytkowej mieszkania, ustalanej przez prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w porozumieniu z ministrem finansów.    Kredyty, o których mowa w interpelacji pana posła Ryszarda Zbrzyznego, na dzień wejścia w życie ustawy były spłacane przez 85 346 członków spółdzielni wg tzw formuły wartościowej. Zasady te, wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytu bankowego na cele mieszkaniowe (DzU nr 1, poz. 1), określały okres spłaty kredytu wraz z odsetkami na 40 lat, zaś wysokość spłaty na 1 lub 2% aktualnej wartości mieszkania w ciągu roku.    Formułę wartościową ustawa zastąpiła tzw. ilorazową (art. 11 ust. 1) przewidującą, iż roczne spłaty omawianych kredytów nie mogą być niższe od ilorazu kwoty zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek - w tym odsetek przejściowo wykupionych ze środków budżetu państwa na koniec roku poprzedniego oraz liczby lat, jaka pozostała do zakończenia okresu spłaty kredytu. Należy przy tym podkreślić, że ustawa stworzyła jednocześnie możliwość wyboru innego sposobu spłaty - na wniosek kredytobiorców (zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy) kredyty te mogą być spłacane wg formuły normatywnej, również uprawniającej do pomocy państwa w spłacie kredytów, w formie przejściowego wykupu odsetek. W tym wypadku miesięczna spłata kredytu ustalana jest (zgodnie z art. 7 ustawy) jako iloczyn powierzchni użytkowej mieszkania i normatywnej wysokości spłat za 1 m2 powierzchni użytkowej mieszkania, ogłaszanej w obwieszczeniach prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.    Na 31 grudnia 1995 r., tj. na dzień poprzedzający wejście w życie ustawy, zadłużenie kredytobiorców - spółdzielni wobec banku wynosiło ok. 5940 mln zł, w tym kredytobiorców spłacających kredyt w systemie wartościowym (1% lub 2% aktualnej wartości mieszkania w skali roku) wynosiło 2429 mln zł. Natomiast zadłużenie kredytobiorców wobec budżetu państwa wynosiło ogółem ok. 7421 mln zł, w tym kredytobiorców spłacających w systemie wartościowym - 2058 mln zł.    W wyniku działania ustawy:    - nastąpiło oddłużenie spółdzielni mieszkaniowych poprzez umorzenie części zadłużenia kredytowego wobec budżetu państwa do poziomu wynikającego z wartości rynkowej mieszkań wg stanu na dzień 31 marca 1996 r., kwota umorzenia wynosiła 2 mld 813 mln zł,    - ponad 68 000 osób na ogólną liczbę ponad 85 000 zmieniło formułę spłaty z ilorazowej na normatywną i skorzystało z pomocy państwa w formie przejściowego wykupu odsetek przez budżet,    - z umorzeń zadłużenia wobec budżetu państwa - z tytułu nadwyżki miesięcznej spłaty ponad nominalną jej wysokość (art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy) - tylko w 1996 r. skorzystało 25 345 osób, z tego ok. 1100 spłacających kredyt w formule ilorazowej,    - wiele osób (wśród których część zmieniła formułę spłaty kredytów) dokonało przedterminowej spłaty zadłużenia i skorzystało jednocześnie z możliwości przekształcenia prawa do zajmowanego mieszkania z lokatorskiego na własnościowe na preferencyjnych warunkach dopuszczonych przepisami ustawy.    Według informacji uzyskanych z PKO BP na skutek działania ustawy zadłużenie kredytobiorców wobec:    - budżetu państwa, wynoszące na dzień 1 stycznia 1996 r. 7 420 597 tys. zł, obniżyło się i na dzień 31 grudnia 1997 r. wynosiło 6 370,2 tys. zł,    - banku uległo obniżeniu odpowiednio z 6 004,6 tys. zł do 5 777,4 tys. zł, zaś zadłużenie kredytobiorców spłacających kredyty hipoteczne zmalało wobec banku o 66 146 tys. zł, tj. o 27,8%, zaś wobec budżetu państwa o 26 719 tys. zł, tj. o 16,9%.    W przeciągu 1997 r. 26 126 kredytobiorców spłaciło całkowicie zadłużenie i na koniec tego roku zadłużonych było już tylko 217 856 mieszkań spółdzielczych, zaś średnie zadłużenie jednego mieszkania wynosiło 52,7 tys. zł, z tego wobec banku - 23,4 tys.m zł, wobec budżetu państwa - 29,3 tys. zł.    Nie znajduje potwierdzenia przedstawiona w interpelacji pana posła Zbrzyznego krytyczna opinia dotycząca spłaty kredytów zaciągniętych na zasadach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytu bankowego na cele mieszkaniowe. Z ogólnej liczby ok. 218 tys. kredytów będących w spłacie na koniec 1997 r. tylko ok. 15 tys. było spłacanych wg formuły ilorazowej, a ok. 12 tys. wg formuł mieszanych. Zasadnicza część kredytów - ok. 191 tys. - była spłacana wg formuły normatywnej.    Informuję, że w I półroczu br. najwyższa, normatywna miesięczna spłata kredytu za mieszkanie o powierzchni 50 m2 wynosi (np. w byłym woj. warszawskim) - 170 zł, najniższa (byłe woj. zamojskie) - 126 zł.    Należy dodać, że dzięki zmianie ustawy z 1 sierpnia 1997 r. - po dwudziestoletnim okresie (licząc od 1 stycznia 1998 r.) terminowej i systematycznej spłaty kredytu w wysokości określonej w obowiązujących przepisach (formuła normatywna lub dochodowa) - umorzona zostanie pozostająca część zadłużenia, zarówno wobec banku z tytułu skapitalizowanych odsetek, jak i wobec budżetu państwa, z tytułu przejściowo wykupionych przez ten budżet odsetek.    Ponadto, w związku z wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu rozliczeń z bankami z tytułu przejściowego wykupienia ze środków budżetu państwa odsetek od kredytów mieszkaniowych (DzU nr 89, poz. 560), istotnemu obniżeniu uległo oprocentowanie kredytów mieszkaniowych w spłacie. I tak, o ile w styczniu 1998 r. oprocentowanie wobec PKO BP wynosiło 25% w skali roku, to w styczniu 1999 r. obniżone zostało do 15,3%, a przewiduje się, że od kwietnia br. oprocentowanie to wyniesie 12,8%. Według wstępnych danych w PKO BP powstała w związku z tym strata bilansowa za 1998 r. w kwocie ok. 100 mln zł.    Na wykup odsetek od kredytów mieszkaniowych wydatkowano z budżetu państwa w roku:    1996 - 1415,6 mln zł,    1997 - 1111,3 mln zł,    1998 - 1055,3 mln zł.    Na rok bieżący na wykup odsetek od kredytów mieszkaniowych w ustawie budżetowej zaplanowano kwotę 592,6 mln zł.    Należy dodać, że kredytobiorcy spłacający kredyty z pomocą państwa mogą korzystać z ulgi w podatku dochodowym od osób fizycznych. W 1997 r. kredytobiorca mógł odliczyć od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych wydatki na spłatę zadłużenia z tytułu kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię mieszkaniową, poniesione do kwoty 15 561 zł, w roku 1998 do kwoty 19 285 zł, zaś w bieżącym - 25 270 zł.    Odnośnie do zapytania pana posła Zbrzyznego dotyczącego ewentualnej nowelizacji omawianej ustawy informuję, że w harmonogramie prac rządu przewidziane zostało pod koniec I półrocza br., na podstawie danych, jakimi dysponować będzie GUS, dokonanie analizy pozwalającej na wybór powiatów lub województw jako obszarów, dla których ustalane będą normatywy spłat kredytów mieszkaniowych, po oszacowaniu skutków, zarówno dla budżetów domowych kredytobiorców, jak i budżetu państwa. Wyniki tej analizy posłużą do podjęcia decyzji o ewentualnej nowelizacji omawianej ustawy i jej zakresie.    Informuję jednocześnie, że aktualnie przygotowany został projekt poselski nowelizacji tej ustawy, zmierzający m.in. do zmniejszenia wysokości rat spłaty kredytów, zarówno dla gospodarstw domowych o wysokich, jak i o przeciętnych dochodach. Projekt ten spowodowałby w konsekwencji wydłużenie okresu spłaty kredytów i konieczność większych wydatków z budżetu państwa na wykup odsetek, a tym samym ograniczenie środków budżetowych na rzecz nowego budownictwa.    Mając na uwadze złożoność przedstawionego problemu i konieczność rozważenia różnych wariantów jego rozwiązania, ewentualne dalsze zmiany przepisów tej ustawy będą mogły być rozważone w Sejmie RP po przedstawieniu stanowiska rządu do projektu poselskiego.    Prezes Urzędu Mieszkalnictwa    Sławomir Najnigier    Warszawa, dnia 22 marca 1999 r.